
بزرگداشت استاد جلال ملکشا و حضور دوباره زنان پیشگام و سنتشکن کوردستان
گلاویژ عبدیکانی
در مراسم ششمین سالگرد درگذشت استاد جلال ملکشا، نماد ادبیات مقاومت در برابر ستم و زورگویی، که روز جمعه، هشتم شهریور ۱۴۰۵ در روستای ملکشا برگزار شد، نقش زنان پیشگام و سنتشکن کوردستان بار دیگر جلوهگر شد.
اگر بخواهیم تاریخ معاصر کوردستان را پس از روی کار آمدن رژیم جمهوری اسلامی بررسی کنیم، با تصویری کمنظیر از انقلابی بزرگ روبهرو میشویم؛ انقلابی که مبارزان کورد و جنبش آنان توانستند در زمانی کوتاه و در مقطعی حساس از تاریخ، مُهری درخشان و سرنوشتساز بر آن بزنند. در شرایطی که در ایران، واپسگراترین جریان مذهبی، زنستیز و مخالف آزادی و دموکراسی به قدرت رسیده بود، در کوردستان حضور زنان مبارز در عرصههای سیاسی و اجتماعی و تجربه آزادی، دموکراسی و پیشرفت، افقی روشن را برای آینده ترسیم میکرد.
اما موج سرکوب و یورش جمهوری اسلامی و حامیانش در ایران به پیشروترین تجربه آن دوران، یعنی کوردستان، از یک سو، و سکوت جامعه جهانی در برابر این حملات از سوی دیگر، سرانجام به اشغال کوردستان به دست نیروهای نظامی و سرکوبگر رژیم انجامید. حکومت کوشید پروژه ادغام اجباری، یعنی تحمیل پذیرش تمامی افکار و ایدئولوژی رژیم اسلامی، را بر مردم کوردستان پیش ببرد. بااینحال، از همان زمان، تمامی عرصههای مبارزه برای مقابله با این اشغالگری و ایستادگی در برابر ستم و زورگویی به میدان آمدند.
یکی از این سنگرهای استوار، شعر مقاومت است که استاد جلال ملکشا از ریشههای تنومند آن به شمار میرود. هرچند پرداختن به این موضوع هدف اصلی نوشته حاضر نیست، سخن گفتن از فرهنگ مقاومت در کوردستان، بدون اشاره به شعرهای استاد جلال، بحثی ناتمام خواهد بود. مراسم ششمین سالگرد آن فقدان اندوهبار نیز بازتابی از پویایی جامعه کوردستان بود؛ جامعهای که زنان در صف مقدم آن حضور داشتند. در شرایطی که سایه جنگ گاه جنبشهای تودهای را تا اندازهای به عقبنشینی میکشاند، تداوم فرهنگ ایستادگی و مقاومت در کوردستان بسیار امیدبخش است؛ بهویژه با حضور و مشارکت زنانی که در سخنرانیهای خود، بار دیگر بر موجودیت و ماندگاری کوردستان بهعنوان پیکرهای مستقل تأکید میکنند.
در شرایطی که رژیم جمهوری اسلامی، با وجود نمایانشدن نشانههای زوال، خطر فروپاشی و ازهمگسیختگی جغرافیایی خود را احساس میکند و همزمان ایرانیان خارج از کشور نیز همه ابزارهای خود، از تهدیدهای گوناگون تا توطئهچینی، را برای تضعیف اندیشه کوردستانمحور به کار گرفتهاند، ظهور قدرتمند گفتمان کوردستان بر مزار استاد ملکشا، بار دیگر جلوهای از ایستادگی در برابر جریانی تمامیتخواه است که هیچ حقی برای کورد و انقلابش به رسمیت نمیشناسد.
زنانی که در طول تاریخ، ستمی دوگانه را تجربه کردهاند، یکبار بهعنوان زن و بار دیگر بهعنوان زن کورد، این بار در خیزش تازهای که در جریان «انقلاب ژینا» به اوج رسید، نهتنها در برابر تبعیض جنسیتی ایستادند، بلکه همزمان رهبری گفتمان هویت و موجودیت کوردستان را نیز به دست گرفتند. به بیان دیگر، دو وجه درهمتنیده هویت آنان، یعنی زنبودن و کوردبودن، در مسیری پیشرو به یکدیگر پیوند خورد؛ مسیری که هم کوردستان را بهعنوان کیانی مستقل به تصویر میکشد و هم آن را بستر تحقق مطالبات زنان میداند.
انقلاب زنان کورد پیوسته در حال گسترش است و روشنترین تصویر را از انقلاب کوردستان ترسیم میکند. این بخش خلاق جامعه، تنها خواهان حق تعیین سرنوشت برای فردِ خویش نیست، بلکه در سطحی فراگیر، حق تعیین سرنوشت را برای تمامی ملت کورد مطالبه میکند؛ حقی جمعی که باید به رسمیت شناخته و پذیرفته شود. در این نگاه، زن کورد رهایی خود را به رهایی تمامی جامعه از هر شکل ستم و استثمار پیوند میزند.
از همین رو، ظهور گفتمان زنان در بزرگداشت استاد جلال ملکشا، همچون درخشیدن دوباره بارقه امید برای ملتی است که مطالبه حق تعیین سرنوشت فردی و جمعی را برافراشته و در متن اصلی مبارزه، همچنان در حال پیکار است.

